Chương 23

Sau vụ án gạo cống, Lễ bộ và Hộ bộ đã cùng nhau sửa đổi lại quy cũ việc nghiệm thu gạo cống nạp. Bùi Quan Lễ phụ trách phần điều lệ lễ chế. Ta đảm nhận việc viết các chi tiết cụ cách nghiệm gạo.

Ban , những quan viên Lễ bộ nhìn ta với đủ loại ánh mắt phức tạp. Người kính nể, kẻ e sợ, cũng có kẻ hậm hực không phục. Một gã chủ trẻ tuổi lén Bùi Quan Lễ: “Đại nhân, những chi tiết rườm rà này thực phu nhân viết ?”

Bùi Quan Lễ đặt chén trà xuống: “Ngươi biết nghiệm gạo không?”

Gã chủ lắc .

“Ngươi biết đọc sổ thuyền không?”

Gã chủ lại lắc .

“Ngươi phân biệt được gạo và gạo cũ không?”

gã chủ đỏ gay gắt. Bùi Quan Lễ thản nhiên đáp: “Vậy thì người biết làm viết.”

Câu chuyện này không rõ làm thế nào lại lọt ra ngoài. Sau đó, khắp kinh thành lại có một câu nói đùa: Cuốn điển sống của Lễ bộ nay đã thay đổi , xưa kia mở miệng quy củ, nay lại bảo nghe lời kẻ thạo việc.

Khi ta nghe được, đã ôm bụng rũ rượi. Nhưng Bùi Quan Lễ thì chẳng thấy có gì đáng . Chàng vô cùng nghiêm túc ngồi chép lại bảy phương pháp nghiệm gạo mà ta vừa viết.

【Một nghiệm màu, hai nghiệm bụng gạo, ba nghiệm bột, bốn nghiệm nước, năm nghiệm giấm, sáu nghiệm lõi bao, bảy nghiệm sổ thuyền.】

Ta nhìn nét thanh mảnh mạnh mẽ của chàng, buột miệng : “Bùi Quan Lễ, chàng có bao giờ nghĩ, sẽ có ngày mình chép phương pháp nghiệm gạo cho một ả nữ nhi thương hộ không?”

Chàng đáp: “Chưa .”

Ta vừa bật , chàng lại nói : “Trước kia ta chỉ nghĩ, nếu cưới được nàng, thế quá tốt .”

ta đỏ bừng : “Bây giờ chàng ăn nói ngày càng không theo quy củ đấy.”

Chàng ngước nhìn ta: “ do phu nhân dạy dỗ khéo léo.”

Ta ôm , ngượng ngùng không thèm đếm xỉa chàng nữa.

Ngày quy được ban bố, Trưởng công chúa phái người mang một bức hoành phi. Trên đó có bốn :

“Hạt gạo có tiếng.”

Ta trước cửa quán , ngước nhìn hồi lâu. Chu cũng tới. Đôi chân đã tật nguyền, chống gậy lọm khọm, nhất đòi quỳ lạy bức hoành phi. Ta vội vàng đỡ dậy. nghẹn ngào: “Thẩm gia mong chờ ngày này, đã mòn mỏi suốt hai mươi năm.”

Ta dìu ngồi xuống, tự tay múc một bát đặc sánh dâng : “ nay không chờ đợi nữa .”

Hôm ấy, quán đông nghẹt khách. Có những quý nữ nhạo ta, có đám tiểu quan Lễ bộ, có bọn bốc vác gạo lấm lem bùn đất Giang Nam tới, và cả những phu xe vận áo vá chằng vá đụp. ngồi chung một căn tiệm, cùng xì xụp húp một nồi .

Phụ thân ta dạy rằng, con người có phân sang hèn, bàn ăn cũng chia cao thấp. Thế nhưng, bát nóng hổi trôi vào dạ dày, ai nấy đều thấy ấm lòng như nhau.

Bùi Quan Lễ bên cửa, giúp ta treo tấm biển gỗ ghi nợ . Ta tiến lại gần, phát hiện chàng đã lén viết một dòng nhỏ bên dưới tấm biển cũ. Tấm biển cũ ghi năm :

【Người sống quan trọng hơn sổ sách.】

Nay chàng bổ sung sáu :

【 sạch quan trọng hơn diện.】

Ta nhìn một lúc: “Chàng viết cái này ?”

Chàng ừm một tiếng: “Ừm.”

Ta tiếp: “Không sợ người ta chê Lễ bộ đại nhân mất ?”

Bùi Quan Lễ đăm đăm nhìn khói sương mờ mịt quán, giọng nói trầm tĩnh: “ diện mà đổi bằng cách cúi khuất phục người khác, thì chẳng được gọi diện.”

**45**

Kể khi quy được ban hành, lô gạo tiên bị rạch bao lấy lõi nghiệm thu gạo cứu trợ gửi kho Tế Dân ở phía tây thành. Ta vốn chỉ xem quy trình, nhưng khi nơi phát hiện đám đông bách tính đang chầu chực bên ngoài. Có đàn bà bồng bế trẻ con, có ông già chống gậy run lẩy bẩy, cũng có những phu khuân vác áo quần mỏng manh phong phanh.

Trước đây mỗi lần phát lương cứu trợ, chỉ được phép hóng xa. Quan coi kho bảo gạo ngon, răm rắp mang . Lỡ nấu có mùi hôi mốc, cũng đành cắn răng chịu đựng. Nhưng lần này, quan lại công khai xé toạc bao gạo ngay trước mọi người, lấy mẫu cả ở lớp ngoài lẫn tận sâu lõi. Những hạt gạo trắng ngần tuôn rơi xuống rây, dưới ánh trời rọi chiếu, hạt hiện rõ mồn một.

Một người phụ nữ bỗng bật khóc nức nở. Đứa bé lòng giật mình bám rịt lấy vạt áo mẹ. Ta bước gặng nguyên do. Bà quệt nước mắt, mếu máo kể lể: “Năm ngoái nhà tôi cũng đi lĩnh gạo cứu trợ, mang nấu một nồi, vị đắng chát. Con tôi ăn xong đổ bệnh nằm liệt giường nửa tháng trời. Tôi kho cho ra nhẽ, bọn lại mắng nhà nghèo mà còn kén cá chọn canh.”

Bà nhìn chằm chằm vào những hạt gạo rây, giọng run rẩy: “Hóa ra gạo cũng có cho người ta nhìn thấu thế này.”

Ta im bặt, Bùi Quan Lễ bên cạnh cũng lặng thinh hồi lâu.

Khi trở phủ, chàng cặm cụi chép lại toàn bộ quy của Lễ bộ một lần nữa. Ta nhìn xấp giấy dày cộm trên bàn: “Chẳng đã ban hành ?”

Chàng ngừng bút: “Chép một bản, ở nhà.”

“Vì ?”

Chàng cúi tiếp tục viết, nét bút vô cùng vững chãi: “ sau này không quên, sửa đổi luật lệ không chỉ nghe cho êm tai.”