Chương 5

20

Cuộc như bị ai đó lên dây cót, bắt đầu hơn.

Nhưng dù đến đâu, có những là chậm rãi.

Ví dụ như mỗi sáng chum luôn đầy sẵn.

Ví dụ như con lát đá trước phòng y tế, anh từng viên từng viên lát về phía trước, hai năm mới lát đầu làng.

Ví dụ như mỗi năm trước khi vào , anh đem giày bông của tôi và bà Triệu câm đặt lên giường đất hơ lại một lượt, lót trong đế giày thêm ngải cứu khô mới phơi.

Anh chưa từng nói.

Tôi cũng chưa từng hỏi.

Nhưng có một năm vào ngày Lạp Bát, tôi đang nấu cháo trước , anh bỗng từ phía sau quàng một chiếc khăn lên cổ tôi.

Khăn dệt bằng vải thô, mũi đan xiêu vẹo — là anh học đan, từ thu đến , tháo ra ba lần mới miễn cưỡng thành hình.

Tôi sờ chiếc khăn vừa xấu vừa ấm trên cổ, mũi cay xè, suýt cháo khê.

Năm sáu chín ruộng dược liệu mở rộng đến mười lăm mẫu, công xã nghiệm thu nói “hạng nhất toàn huyện”.

Năm bảy mươi phòng y tế từ một gian mở thành hai gian, bà Triệu câm trồng một hàng hoa hướng dương trước .

Năm bảy hai giỏ tre của Cố Hoài An nổi tiếng, hợp tác xã cung tiêu cố định nhập hàng.

Tôi lôi hết cũ trong nhà ra, lại mượn thêm một đống từ Trần — khi cô ấy đi, để lại toàn bộ vở và ghi chép cho tôi, nói “mấy này ở thành phố không có tác dụng, ở trong tay cô mới gọi là .”

Trần vốn có cơ hội về thành, năm bảy mươi có một đợt chỉ tiêu thanh niên trí thức hồi thành.

Cô do dự ba ngày, cuối cùng nhường suất cho cô gái nhỏ tuổi nhất ở điểm thanh niên trí thức.

“Đi rồi ai giúp cô trông ruộng dược liệu?” Cô đẩy kính, nói nhẹ như không, nhưng tôi thấy cô gấp tờ đơn hồi thành lại gấp rồi gấp, cuối cùng nhét gối.

Cô ở lại. Ở phòng y tế của tôi trợ không biên chế, một ở là nhiều năm.

Ban ngày khám bệnh trồng , ban đêm tôi ngồi đèn dầu lật . Toán, văn, chính trị, địa .

Có bác sĩ đất không dùng đến, nhưng tôi không dừng lại được.

Có lần Cố Hoài An nhìn qua khe thấy tôi chép bài đèn, hôm sau lặng lẽ thay tim đèn mới, còn thêm nửa ngón tay dầu.

Có lẽ anh nghĩ tôi đọc để giảng kiến thức vệ sinh cho người đến khám ở phòng y tế.

Tôi không giải thích.

Có những chuyện, đến lúc nhiên sẽ hiểu.

21

Mùa thu năm bảy bảy, tin tức tôi đợi suốt mười bốn năm cuối cùng cũng đến.

Khôi phục thi đại học.

Tin truyền từ đài phát thanh công xã. Cả làng vây quanh loa ở trụ sở đại đội nghe ba lần.

Giây đầu tiên nghe thấy tôi đã — tôi đợi được rồi.

Kiếp trước tôi không đợi được ngày này.

Kiếp này tôi đợi mười bốn năm. Và mười bốn năm đó, những đêm lật đèn dầu, tất cả đều không uổng phí.

Tối hôm tin truyền đến, tôi nói chuyện này với Cố Hoài An và bà Triệu câm.

Bà Triệu câm túm tay tôi gật đầu điên cuồng.

Cố Hoài An im lặng rất lâu.

Rồi anh lôi từ tủ ra một cái hộp sắt. Mở ra, bên trong là anh bán giỏ tre tích góp mấy năm nay.

Tổng cộng bốn mươi hai đồng bảy hào.

“Đủ rồi.” Anh đẩy hộp sắt về phía tôi, “Lệ phí đăng ký, xe, , đều đủ.”

“Hoài An—”

“Cô nên đi.”

Anh cúi đầu đếm những tờ lẻ, đếm hai lần, như sợ thiếu một xu.

“Cô là người thông minh nhất cái làng này.”

“Không nên cả đời chôn trong khe .”

Bà Triệu câm ở bên gật đầu lia lịa, mắt rơi ào ào, nhưng khóe miệng lại cong lên.

Ngày tôi đi huyện thi, Cố Hoài An đưa tôi đến bến xe công xã.

Dọc anh không nói gì, chỉ xách giúp tôi hành , đi chậm hơn bình thường. anh vốn đã không tốt, đi chậm còn tốn sức hơn, nhưng anh không muốn đi .

Đến sân xe anh đưa hành cho tôi, bỗng từ túi lấy ra một nhét vào lòng bàn tay tôi.

Là một chiếc cúc đồng.

Không phải chiếc bà Triệu câm đưa tôi — là chiếc khác.

Trên quân phục anh.

“Chiếc kia là mẹ tôi cho cô. Chiếc này là tôi cho cô.”

Nói xong anh quay người đi.

Tập tễnh, không ngoái đầu.

Tôi đứng trong gió lạnh nắm chặt hai chiếc cúc đồng, một chiếc là nhà mẹ chồng cho, một chiếc là trái tim chồng cho.

Một giọt mắt rơi lòng bàn tay.

22

Ngày có kết quả, đài phát thanh công xã phát suốt cả buổi chiều.

Học viện Y khoa tỉnh, khoa Y. Toàn công xã chỉ có một người đỗ hệ đại học chính quy.

Lưu Mãn Thương gõ chiêng đi ba vòng trong làng, khản cả giọng.

Vương Quế Hoa khóc còn dữ hơn tôi.

Trần đẩy kính, nói một câu: “Cô thay tất cả những người nông thôn chúng tôi trút được một hơi.”

Bà Triệu câm không khóc.

Bà đứng phía sau đám , cười đến đầy nếp nhăn, mắt híp lại thành hai chỉ.

Cố Hoài An đứng còn phía sau nữa.

Anh không chen lên trước, nhưng tôi thấy anh dùng mu bàn tay lau một cái nơi khóe mắt.

Tin lan hơn tôi tưởng.

Ba ngày sau, mẹ tôi xuất hiện ở đầu làng.

Lần này bà không đến một mình.

Chị tôi cũng đến.

Chị tôi gầy đi rất nhiều. Mặc một chiếc áo cũ giặt đến bạc màu, tóc buộc rối phía sau. Bên chị là một cậu bé chừng mười tuổi và một bé gái bảy tám tuổi.

Quần áo hai đứa trẻ vá đầy miếng.

Vừa thấy tôi, mẹ tôi đã bắt đầu khóc.

“Xuân à, chị con ly hôn rồi! Cái thằng Triệu Vĩnh Quý chết tiệt ấy ở ngoài có người khác, việc ở hợp tác xã cung tiêu cũng mất, đuổi chị con và hai đứa nhỏ ra khỏi nhà!”

“Giờ chị con không có chỗ đi, mẹ cũng không nuôi nổi. Con là sinh viên đại học rồi, có bản lĩnh rồi, con không thể mặc kệ chị con—”

“Đủ rồi.”

Giọng tôi không lớn, nhưng mẹ tôi lập tức im bặt.

Tôi không nhìn mẹ.

Tôi nhìn chị tôi.

Chị đứng đó, cúi đầu không dám nhìn tôi. Khác hẳn người mười mấy năm trước đứng trong cười nói “Xuân em số cứng hơn chị”.

“Đi theo tôi.”

Tôi dẫn chị đi một vòng.

Bắt đầu từ sân nhà họ Cố — tường đã sửa xong, chum lương thực đầy, đang hâm .

Rồi đến ruộng dược liệu — mười lăm mẫu, ngay ngắn chỉnh tề, trước vừa thu xong vụ cuối.

Rồi đến phòng y tế — hai gian nhà gạch ngói, tủ , bàn khám, giường theo dõi, trên tường treo giấy chứng nhận bác sĩ đất và cờ khen của công xã.

Cuối cùng tôi dẫn chị đến gốc cây hòe già ở đầu làng.

“Mùa năm sáu ba tôi cưỡi một con lừa què từ đây vào làng.”

“Tường sập, lạnh, chum trống, mẹ chồng mặc còn tệ hơn ăn mày.”

“Tôi không có một hạt gạo dư thừa.”

“Chị mười bốn năm này tôi đã thế nào không?”

Chị tôi không nói gì. mắt rơi từng chuỗi.

“Tôi không hận chị.” Tôi nói.

“Nhưng tôi cũng không nợ chị.”

“Cuộc đời chị, chị . Con chị, chị đi.”

“Năm đó chị không muốn gả đây, là lựa chọn của chị. Tôi thay chị gả đi, là số của tôi. Nhưng tôi đã số ấy thành dáng vẻ tôi muốn.”

“Chị cũng có thể.”

“Nhưng không phải dựa vào tôi.”

Tôi quay người đi về.

Đi được vài bước lại dừng lại.

“Trong làng thiếu người trồng dược liệu, mỗi ngày sáu công điểm. Nếu chị muốn ở lại , tôi có thể giúp chị tìm chỗ ở trong làng.”

“Chỉ vậy thôi.”

Phía sau rất lâu không có tiếng động.

Rồi tôi nghe tiếng chị tôi — khàn khàn, nghẹn ngào, hoàn toàn khác với giọng điệu nũng nịu mười bốn năm trước.

“Được.”

23

Trước khi đi tỉnh học, tôi giao phó mọi việc một lượt.

Phòng y tế giao cho Trần và hai học trò. Ruộng dược liệu giao cho Vương Quế Hoa và mọi người. Đơn của bà Triệu câm chép ba bản, một bản cho Cố Hoài An, một bản cho Trần , một bản dán bên .

Ngày tôi đi, cả làng đến tiễn.

Bà Triệu câm nắm tay tôi không chịu buông.

Tôi ngồi ôm bà. “Mẹ, chờ con về.”

Bà chỉ đất , rồi chỉ về phía phòng y tế, lắc đầu thật mạnh.

Ý bà là — bà không đi đâu, ở đây chờ tôi.

Cố Hoài An đưa tôi đến bến xe.

Anh vẫn không nói nhiều.

Xe đến, tôi lên xe.

Anh đứng ngoài sổ, bỗng đưa tay vào.

Trong lòng bàn tay là một tờ giấy gấp lại.

“Trên hãy xem.”

Xe chạy rồi tôi mới mở ra.

Là một bức vẽ.

Xiêu vẹo — còn tệ hơn cả bà Triệu câm vẽ.

Trong có ba người đứng cùng nhau. Một hình tròn thấp bé là bà Triệu câm, một cô thắt bím là tôi. Ở giữa là người cao mặc quân phục — anh vẽ mình một dài một ngắn.

Trên đầu ba người có một trời, bên viết năm chữ.

“Đợi em về nhà.”

Chữ xấu kinh khủng.

Nhưng tôi nhìn hết lần này đến lần khác.

Nhìn mãi cho đến khi ngoài sổ xe biến thành đồng bằng.

24

Bốn năm đại học, tôi học như liều mạng.

Mỗi ngày năm giờ sáng dậy học thuộc bài, mười hai giờ đêm mới về ký túc xá. Đến cuối cùng quản thư viện cũng không giục tôi nữa, lúc đi còn để chìa khóa trên bậu sổ.

Cố Hoài An mỗi tháng một lá thư.

Chữ vẫn xiêu vẹo. Nội dung cũng đơn giản — mẹ khỏe, không thiếu, giỏ tre đan thêm hai mươi cái, dược liệu năm nay thu hoạch tốt, chị cô việc rất chăm.

Cuối thư luôn là cùng một câu — cô học cho tốt, nhà không cần lo.

Thỉnh thoảng sau phong bì còn có .

Bà Triệu câm vẽ. Người nhỏ trong từ thắt bím tóc biến thành ngồi trước bàn đọc .

Có một lá thư thêm một bức do Cố Hoài An vẽ.

Vẽ cảnh bà Triệu câm phơi nắng trong sân, bên hoa hướng dương nở cao.

Bên xiêu vẹo viết một dòng chữ — “Hôm nay mẹ tinh thần tốt, ăn hai cái bánh bao.”

Tôi cất tất cả thư gối.

Năm tám mốt tốt nghiệp, toàn ưu.

Trường giữ tôi ở lại, bệnh viện tỉnh gửi thư mời nhận việc.

Tôi đều từ chối.

Một giáo sư già đưa tôi thư giới thiệu của Sở Y tế tỉnh.

“Con bé bướng bỉnh này. Về sau này việc, có lẽ dùng đến.”

Tôi cúi chào ông, lên về nhà.

25

Vượt qua ngọn cuối cùng, tôi thấy đầu làng có một người đứng.

Không phải Vương Quế Hoa, không phải Lưu Mãn Thương, không phải Trần .

Là bà Triệu câm.

Bà chống gậy, đứng gốc cây hòe già.

Tóc bạc trắng, lưng còng, nếp nhăn sâu đến mức kẹp được một hạt gạo. Nhưng đôi mắt ấy vừa thấy tôi liền sáng lên — giống hệt mười tám năm trước khi bà nhét mấy quả táo khô vào tay tôi.

Bà chạy về phía tôi.

Chạy không nổi thì bước . Đi không vững thì vươn tay.

Tôi ném hành lao đỡ lấy bà.

Bà ôm cổ tôi, cả người run lên, miệng há ra rồi lại há, không phát được tiếng.

Nhưng bà không cần phát tiếng.

Tay bà, mắt bà, sức ôm của bà, tất cả đều nói cùng một câu.

Con gái của mẹ về rồi.

Cố Hoài An đứng trước cổng nhà.

Anh khỏe hơn bốn năm trước một chút, vết sẹo trên bị nắng sạm thành nâu sẫm. Tay cầm một nan tre chưa đan xong, thấy tôi thì khựng lại.

Anh há miệng, rất lâu mới bật ra một câu.

“Trên có mệt không?”

“Không mệt.”

Lại im lặng vài giây.

“Cơm trong nồi, còn nóng.”

Vương Quế Hoa không từ đâu xông ra, vỗ mạnh vào lưng anh một cái.

“Chỉ nói cơm! Vợ cậu bốn năm không về mà cậu chỉ nói một câu cơm trong nồi?”

Cố Hoài An đỏ bừng tận cổ.

Bà Triệu câm nắm tay tôi cười đến dậm , mắt còn treo trên .

Hoa hướng dương trong sân nở một hàng, cao gấp đôi trước khi tôi đi. Trên canh nóng, ấm trong góc kêu ùng ục.

Mọi đều còn đó.

Mọi đều tốt đẹp.

Chuyện sau này kể ra thì .

Năm tám hai, Trạm Y tế Đại đội Hồng Tinh chính thức treo biển. Ba gian nhà gạch ngói, một phòng một phòng khám một phòng theo dõi. Cán bộ Hà đích thân cắt băng.

Năm tám lăm, cơ sở trồng dược liệu được liệt vào điểm mẫu toàn tỉnh. Tôi dẫn phụ nữ trong làng lên tỉnh giao lưu kinh nghiệm, Vương Quế Hoa lần đầu đi tàu hỏa, kích động đến mức cả đêm không ngủ.

Chị tôi ở ruộng dược liệu ba năm, sau đó nhận thầu một sườn ở làng bên, trồng dược liệu và trồng trà. Chị không bao giờ mở miệng xin tôi nữa. Có một năm Tết chị gói một túi trà mang , đặt ở rồi đi, đến vào nhà cũng không dám.

Bà Triệu câm đuổi theo kéo chị vào, ấn ngồi bàn ăn một bữa.

Em trai tôi Thu Sinh sau này thi đỗ trung cấp huyện, tốt nghiệp được phân về trạm cơ khí nông nghiệp thị trấn. Ngày cưới nhờ người gửi một lá thư, chỉ có một dòng — “Chị Hai, cảm ơn chị đã không nuông chiều bọn em.”

Mẹ tôi không đến nữa.

Nghe nói sau này bà sức khỏe không tốt, Thu Sinh đón bà lên thị trấn. Có một năm mùa bà nhờ Thu Sinh gửi tôi một đôi giày bông, đế khâu dày chi chít.

Tôi nhận.

Không nhắn lại.

Có những không phải một đôi giày có thể bù đắp. Nhưng đôi giày đó, tôi vẫn mang suốt một mùa .

Năm tám tám, bà Triệu câm mừng thọ tám mươi tuổi. Cả làng bày mười bàn.

Bà ngồi giữa, mặc áo bông mới tôi may, quàng chiếc khăn đỏ, cười không khép miệng.

Cố Hoài An ngồi bên trái, tôi ngồi bên phải.

Bà một tay kéo một người, chết không buông.

Lưu Mãn Thương bưng bát rượu đứng lên, hắng giọng.

“Mẹ Triệu, việc đúng nhất đời bà , là vẽ những bức sau phong bì.”

“Nhờ những bức ấy, con trai bà ở tuyến đã quen Xuân .”

“Nhờ những bức ấy, cả làng ta mới có hôm nay.”

Bà Triệu câm không hiểu hết ông nói gì.

Nhưng bà cảm nhận được.

Bà nhìn con trai bên trái, rồi nhìn tôi bên phải.

Sau đó bà chậm rãi giơ tay, chỉ lên trên đầu.

Trên đầu là một bầu trời xanh.

Ánh nắng chiếu , ấm áp.

Giống trời trong bà vẽ.

Được tô mạnh đến mức sáp màu gần như đâm thủng giấy.

Tôi nắm tay bà Triệu câm, nắm hai chiếc cúc đồng trong túi áo.

Mười tám năm trước, một con lừa què chở tôi vào ngọn này.

Khi đó tôi không có gì.

Không lương thực, không , không ai tôi, không ai quan tâm tôi đến hay không.

Tôi có chỉ là ký ức kiếp trước chết đói trên giường đất, và một ý nghĩ —

Lần này, không ai được phép cướp khỏi bát tôi thêm một hạt gạo nào nữa.

Mười tám năm sau tôi ngồi ở đây.

Có nhà, có người, có cả đời do mình kiếm lấy.

Và bà mẹ chồng câm suốt năm năm vẽ người nhỏ sau phong bì, luôn ngồi bên tôi.

Bà dùng cách duy nhất của mình, khi tôi không , nói thay tất cả những điều tôi chưa kịp nói.

Xuân tốt.

Xuân ở đây.

Xuân là con gái của tôi.

Con hãy trở về.

Nó đang đợi con ở nhà.